Niemieckie nazwiska: Skąd pochodzą i co oznaczają?

Komentarze1

Jeśli byłeś lub jesteś w poszukiwaniu swoich niemieckich przodków – szczególnie w ramach dodania przez nas nowych rekordów historycznych z Niemiec: Niemcy, Nadrenia Północna-Westfalia, Indeks Zgonów 1870-1938 – zapewne miałeś już do czynienia z nazwiskami z tego kraju. Być może zastanawiałeś się nawet, jakie mają znaczenie, i skąd pochodzą.

Znajomość pochodzenia niemieckich nazwisk może być fascynującą furtką do odkrycia przeszłości – nie tylko przeszłości Twojej rodziny, ale również historii Niemiec i języka niemieckiego. W tym wpisie, odkryjemy pochodzenie niemieckich nazwisk, ich rozwoju, oraz opowiemy jak odnosić się do tych nazwisk w swoich własnych odkryciach.

Skąd pochodzą korzenie niemieckich nazwisk?

W odległej przeszłości, osobom nadawane były jedynie imiona. Większość ludzi zamieszkiwała małe wioski z małą liczbą populacji, tak więc załóżmy iż wówczas wezwałbyś imię Heinrich, właściwa osoba odwróciłaby się. Z czasem, kiedy populacje rozrastały się, istnienie wielu osób o tym samym imieniu na małym obszarze geograficznym, stało się mylące.

Około XII wieku, ludzie zaczęli rozróżniać osoby o tym samym imieniu za pomocą łacińskiego słowa dictus (“zwany”), lub też później z niemieckim słowem genannt (“nazwany”), giheizen/heisset (“jest nazwany”), den man sprichet (“którego zwą”), i tak dalej.

Wyglądało to tak: Cunradus dictus Faber, Heinricus dictus Kreier, bruder Egebreht dem man sprichet der Wolhuser (“brat Egebreht, zwany Wolhuser”), Hans Rot genannt Rotlieb, Heinrich bi dem Bach. Te dodatki ostatecznie przekształciły się w nazwiska, które znamy dzisiaj: Heinrich dictus Schneider to dzisiaj Heinrich Schneider.

Te nazwiska nie zawsze były nazwiskami rodzinnymi, w tym sensie, że niekoniecznie zostały one przekazane w rodzinie. W tychże czasach syn i ojciec mogli mieć różne nazwiska. Dopiero w XIX wieku nazwiska stały się dziedziczne. W okresach objętych indeksami urodzeń i małżeństw na MyHeritage z Hesji, na przykład, te same nazwiska były używane dla całej rodziny.

Skąd pochodzą niemieckie nazwiska?

Nazwiska niemieckie na ogół mieszczą się w jednej z poniższych kategorii:

1. Nazwiska pochodzące od imion

Początkowo były to nazwy z dwoma częściami, takimi jak:

Berthold
Burkhard
Degenhardt
Leonhart
Siegmund
Volkmar
Wolfram

Niektóre z nich zostały później skrócone do takich nazw jak:

Siggi
Volker
Wolf
Günter
Bernd
Gerd
Kurt

Ciekawostką w tych nazwach jest to, że zawierają one stare niemieckie słowa, które nie są już używane. Na przykład: ask („dzida”), beraht („jasny, promienny”), degan („wojownik”), fruma („korzyść, przewaga, błogosławieństwo”), hagen („miejsce ogrodzone”), wig („walka”), czy witu („drewno”).

Nazwiska o chrześcijańskim pochodzeniu były dość popularne:

Johannes
Nikolaus
Petrus
Matthias
Jacobus

Takie imiona mogły zostać skrócone do Alex, Christoph, Nickel lub Franz.

2. Nazwiska niemieckie wywodzące się z pochodzenia rodzinnego

Niektóre nazwiska oznaczały przynależność plemienną, np:

Baier
Franke
Friese
Holländer
Preuß (Preuss)
Sachse

Inne były oparte na nazwach miejsc: Hans z Norymbergi może nazywać się dzisiaj Hans Nürnberger. Inne przykłady to nazwiska, takie jak:

Bamberger
Bielfeld
Erfurt
Fischbeck
Oldenburg

Jeszcze inne opisywały miejsce, w którym osoba ta mieszkała. Na przykład:

Althaus („stary dom”)
Birnbaum („gruszka”)
Brückner (ktoś, kto mieszka w pobliżu mostu)
Buschmann (ktoś, kto mieszka w pobliżu krzaków)
Holzer (ktoś, kto mieszka w pobliżu lasu)
Lindemann („człowiek lipy”)
Weidemann („człowiek wierzby” lub „człowiek pastwiska”)
Kirchhof („ziemia wokół kościoła”)
Angermann („mężczyzna łąkowy”)

3. Nazwiska niemieckie pochodzące od zawodów

Kategoria ta obejmuje wiele, wiele niemieckich nazwisk. Wśród nich znajduje się:

Bauer („rolnik”)
Pflüger („oracz”)
Schäfer („pasterz”)
Jäger („myśliwy”)
Becker („piekarz”)
Koch („kucharz”)
Müller („młynarz”)
Schmied/Schmidt („kowal”)
Stellmacher („kołodziej”)
Wagner („kołodziej, woźnica”)
Gerber („garbarz)
Schuhmacher („szewc”)
Weber („tkacz”)
Schneider („krawiec”)
Zimmermann („stolarz”)
Kaufmann („kupiec”)
Krüger („karczmarz” lub „kupiec szkła i ceramiki”)
Richter (urzędnik prawny, od słowa „zrobić prawo”)
Meier („burmistrz”)
Hofmann („steward” lub „zarządca nieruchomości”)
Lehmann („najemca” lub „wasal”)

4. Niemieckie Nazwiska rodowe utworzone na podstawie cech charakterystycznych

Nazwiska te pochodziły z opisów wyglądu, charakteru, nawyków itd. Na przykład:

Kraus („kręcone włosy”)
Groß/Gross („duży”)
Klein („mały”)
Lang („długi”)
Schimmelpfennig („skąpiec”)
Jung („młody”)
Ritter („rycerz”)
Bär („niedźwiedź”)
Fink („zięba”)
Fuchs („lis”)
Hase („królik”)
Storch („bocian”)
Vogel („ptak”)
Knobloch („czosnek”)

Szacuje się, że w Niemczech jest 850 000 różnych nazwisk – to bardzo duża liczba!

Jak wyszukiwać niemieckie nazwiska?

Pracując z niemieckimi nazwiskami, musimy wziąć pod uwagę, że oryginalnie, każde niemieckie nazwisko miało znaczenie. W większości przypadków nazwisko wybierali ludzie, którzy znali daną osobę i używali go do jej opisu. Na przykład, dana osoba mogła zostać nazwana Schneider (Krawiec), ponieważ z zawodu był krawcem.

Dobrym sposobem na poznanie niemieckich nazwisk jest stworzenie mapy dystrybucji przy użyciu płyt „Telefon-CD” – CD, które zawierają informacje z książki telefonicznej, w tym nazwiska osób z konkretnych gospodarstw domowych. Większość ludzi korzysta ze zbiorów płyt CD z lat 1990-2000, ponieważ od tego momentu ludzie zaczęli korzystać z telefonów komórkowych, a na listach nie ma żadnych informacji o ich miejscu zamieszkania.CD-telefoniczne z tego czasu zawierają około 35 milionów nazwisk, stanowiące prawie 50% ludności Niemiec – wystarczająco dużo, aby uzyskać wiarygodny obraz rozmieszczenia nazwisk. Kolejnym źródłem są sondaże przedwyborcze: stanowią one około 1500 osób, a informacje często bardzo dokładnie odpowiadają nastrojom ludności.

Istnieje wiele innych zasobów do wyszukiwania niemieckich nazwisk i ich rozmieszczenia; wiele z nich można znaleźć pośród rekordów historycznych z Niemiec na MyHeritage.

Poprzez obserwację rozmieszczenia niemieckich nazwisk, możesz wyciągnąć wnioski, czy są one pochodzenia niemieckiego, czy też obcojęzycznego (głównie, jako rezultat II Wojny Światowej).

Nawet osobom niemieckojęzycznym nie jest łatwo zrozumieć znaczenie nazwiska rodowego. Wynika to z faktu, że imiona często opierają się na słowach, które pochodzą ze średnio-wysokiego niemieckiego lub średnio-niskiego niemieckiego, a które nie są już używane w Niemczech.
Języki rozwijają się na przestrzeni lat, a słowa często stają się archaiczne i nie są już używane. Jednak słowa te mogą być zachowane w nazwach – takich jak nazwy miejsc i nazwy rzek. Aby zrozumieć znaczenie nazwy wywodzącej się z przestarzałych słów, trzeba mieć doświadczenie w historii języka niemieckiego – zwłaszcza niski niemiecki, który przez pewien czas był dominującym językiem całego regionu Morza Bałtyckiego w północnych Niemczech.

Skomplikowane nazwiska mogą być zinterpretowane jedynie przez lingwistę, który posiada wiedzę z zakresu poziomów języka. Nie jest to łatwe dla nazwisk niemieckich, zwłaszcza wśród mniejszości łużyckiej i duńskiej.

Nazwiska niemieckie pochodzenia obcojęzycznego

Kolejną trudnością, jaką możemy napotkać podczas interpretacji nazwisk niemieckich są migracje ludności, wynikające z II Wojny Światowej. Około 16 milionów uchodźców i wysiedleńców przeniosło się do Niemiec po 1945 roku, a wiele z ich nazwisk pochodzi z innych języków i dialektów.

Z tego względu, wiele nazwisk niemieckich pochodzi ze wszystkich języków wschodniej i południowo-wschodniej Europy, takich jak język polski, języka jidysz, języka czeskiego, francuskiego, bałtyckich języków (staropruski, litewski i łotewski), białoruski, ukraiński, rosyjski, rumuński, węgierski, słoweński, bułgarski, i tak dalej. W celu zrozumienia nazwisk wywodzących się z tych języków, trzeba mieć doświadczenie w językach słowiańskim, bałtyckim, ugrofińskim, romańskim, tureckim i innych – nie tylko współczesnych słowników, ale także historyczny rozwój tych języków i ich dialektów. Jak można sobie wyobrazić, nie jest to łatwe.

W Niemczech istnieje kilka instytucji, które zajmują się badaniami nad pochodzeniem niemieckich nazwisk. Badania te wymagają cierpliwości i poświęcenia czasu. Informacje w formie dźwiękowej nie zawsze są łatwo dostępne.

Jednakże, badania nad nazwiskami są tą częścią lingwistyki, które cieszą się dużym zainteresowaniem. Wiele osób jest zainteresowanych nie tylko nauką na temat pochodzenia nazwisk, ale również imion, nazw miejsc, jak również nazw naturalnych punktów orientacyjnych. Te ostatnie są szczególnie trudne do interpretacji, ponieważ są stare – czasami bardzo stare. Ustalenie znaczenia tych nazw wiąże się ze szczególnymi wyzwaniami.

Niemniej jednak, jeśli nie umiesz precyzyjnie określić znaczenia nazwisk Twoich niemieckich przodków, szczególnie pod względem genealogii, najłatwiej jest powołać się na dostępne źródła, na przykład w formie rekordów/ dokumentów w Internecie – niektóre z nich, jak na przykład kolekcja Nadrenii Północnej-Westfalii, są ekskluzywne dla MyHeritage. Wiedza o pochodzeniu Twojej rodziny może pomóc w zrozumieniu imion i nazwisk ich członków, i na odwrót. Pamiętaj o tym wszystkim, kiedy zagłębiasz się w niemieckie zapisy historyczne, a być może po prostu dowiesz się czegoś nowego o swoich przodkach.

Powyższy wpis jest tłumaczeniem artykułu napisanego dla nas przez profesora Prof. Dr. Jürgen Udolph, którego oryginał w języku niemieckim można znaleźć tutaj. Prof. Dr. Udolph jest badaczem nazwisk, ojcem czwórki dzieci i profesorem na Uniwersytecie w Lipsku, a obecnie najbardziej poszukiwanym ekspertem w zakresie interpretacji nazwisk. W ciągu ostatnich dziesięciu lat zbadał ponad 10.000 nazwisk.

Zostaw komentarz

Adres email jest prywatny i nie zostanie wyświetlony

  • Grzegorz


    11 lipca, 2020

    Nazwisko Grecmer myślę że niemiecki Gretzmer itp. Mam przodka o tym nazwisku.